తెలుగు కథా సాహిత్య వికాసం
తెలుగు కథాసాహిత్యం ఆధునిక తెలుగు సాహిత్యంలో ఒక ప్రధాన ప్రక్రియగా అభివృద్ధి చెందింది. సామాజిక చైతన్యం, సంస్కరణ భావాలు, మానవ సంబంధాలు, వాస్తవికత, విప్లవ దృక్పథం వంటి అనేక అంశాలను తెలుగు కథ ప్రతిబింబించింది.
మొదటి తెలుగు కథపై అభిప్రాయాలు
మేరంగి సంస్థానానికి చెందిన ఆచంట వేంకట సాంఖ్యాయనశర్మ రాసిన “లలిత” (1903) తొలి కథ అని ఒక అభిప్రాయం ఉంది. డా. భార్గవీరావు సంకలనం చేసిన “నూరేళ్ళ పంట”లో భండారు అచ్చమాంబ రచించిన “స్త్రీవిద్య” మొదటి కథగా పేర్కొనబడింది.
అయితే తెలుగు కథకు ఆద్యుడిగా సాధారణంగా గురజాడ అప్పారావును గుర్తిస్తారు. ఆయన రచించిన “దిద్దుబాటు”, “మీ పేరేమిటి” కథలు శిల్పరీత్యా, కథనరీత్యా తెలుగు కథకు పునాది వేశాయి.
“దిద్దుబాటు” — శిల్ప ప్రధాన కథ
“మీ పేరేమిటి” — మౌఖిక కథన సంప్రదాయం
1880 — 1930 : ప్రారంభ దశ
ఈ దశలో కథకులు ప్రధానంగా సంస్కరణవాదులు. మహిళా సమస్యలు, మధ్యతరగతి కుటుంబాల జీవన విధానం, సంప్రదాయాలు, సామాజిక మార్పులు కథల ప్రధానాంశాలుగా వచ్చాయి.
- వేలూరి శివరామశాస్త్రి
- శ్రీపాద సుబ్రహ్మణ్యశాస్త్రి
- చింతా దీక్షితులు
- చలం
- మొక్కపాటి నరసింహశాస్త్రి
- విశ్వనాథ సత్యనారాయణ
- అడవి బాపిరాజు
ఈ దశలో వాడుక భాష కథల భాషగా స్థిరపడింది.
1930 — 1970 : తెలుగు కథ స్వర్ణయుగం
ఈ దశ తెలుగు కథకు మహర్దశగా చెప్పవచ్చు. అభ్యుదయవాదులు, తాత్వికులు, కళాప్రియులు కథారచనలో కొత్త దారులు చూపారు. వాస్తవికత, జీవితసత్యం, సామాజిక స్పృహ కథలకు ప్రాణమయ్యాయి.
- కొడవటిగంటి కుటుంబరావు
- గోపీచంద్
- పాలగుమ్మి పద్మరాజు
- బలివాడ కాంతారావు
- బుచ్చిబాబు
- మధురాంతకం రాజారాం
- ముళ్ళపూడి వెంకటరమణ
ఈ కాలంలో చాసో, రావిశాస్త్రి, కాళీపట్నం రామారావు వంటి ఉత్తరాంధ్ర కథకత్రయం కథారంగానికి దిశానిర్దేశం చేశారు.
మహిళా రచయితల ప్రాధాన్యం
ఈ దశ చివర్లో మహిళా రచయితలు తెలుగు కథకు కొత్త దృక్పథాన్ని అందించారు.
- రంగనాయకమ్మ
- కోడూరి కౌసల్యాదేవి
- యద్దనపూడి సులోచనారాణి
- మాలతీ చందూర్
- భానుమతి
1970 తర్వాత : విప్లవ కథా దశ
1970 తరువాత తెలుగు కథలో విప్లవవాదం, దళితవాదం, స్త్రీవాదం, మైనారిటీ భావజాలాలు ప్రధానంగా వచ్చాయి. విప్లవ రచయితల సంఘం (విరసం) ఈ మార్పుకు దోహదపడింది.
- అల్లం రాజయ్య
- కాలువ మల్లయ్య
- ముదిగంటి సుజాతారెడ్డి
- ఓల్గా
- కుప్పిలి పద్మ
తెలుగు కథ సమాజ మార్పులకు అద్దంలా నిలిచింది. ప్రతి దశలో కొత్త భావజాలాలు, కొత్త మనుషులు, కొత్త పోరాటాలను కథ ప్రతిబింబించింది.
తెలుగు కథ — సమాజ చైతన్యానికి సజీవ దర్పణం.
CONCEPT — Development of Human Relations & Human Resources
